"Edebiýat we sungat" gazeti

Esaslandyryjysy: Türkmenistanyň Ministrler Kabineti
Salgysy: Aşgabat şäheri, Garaşsyzlyk şaýoly, 100, Türkmenbaşynyň erkin döredijilik mekany
Telefon belgileri: 38-62-17, 38-62-33, 38-62-01
Email: edebiyatwesungat@sanly.tm

Habarlar

Dostlaryň dekabr duşuşygy

Dünýä döwletleri, ilkinji nobatda, ýakyn goňşular bilen birek-birege hormat goýmaga esaslanýan gatnaşyklary ösdürmek Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Munuň şeýledigini GDA döwletleri bilen taryhyň dowamynda emele gelen dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklarymyz hem aýdyň görkezýär. 1991-nji ýylyň 8-nji dekabrynda döredilen bu iri sebit guramasynyň çäklerindäki hyzmatdaşlyklaryň oňa agza ýurtlaryň ählisiniň bähbitlerinden ugur alýandygy dostluk köprüleriniň barha mäkämleşmegine ýardam edýär. GDA-nyň assosirlenen agzasy bolmak bilen, Türkmenistan oňa gatnaşyjy ýurtlar bilen netijeli gatnaşyklary ösdürmegiň tarapynda çykyş edýär. Hormatly Prezidentimiziň GDA ýurtlarynyň Liderleriniň Russiýa Federasiýasynyň Sankt-Peterburg şäherinde geçirilen resmi däl sammitine gatnaşmagy-da dostlukly gadamlaryň dowamly häsiýete eýediginiň beýanyna öwrüldi. Geçen ýyllaryň dowamynda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň ýurtlary halkara derejesinde birek-birek bilen ylalaşykly, özara goldaw bermek arkaly ýola goýlan hereketlere ygrarlydyklaryny subut edip gelýärler. Muňa BMG-niň çäklerindäki ses berlişiklerde GDA ýurtlarynyň özara goldaw bermek tejribesi hem guwandyryjy mysaldyr. BMG-niň Baş Assambleýasynyň Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy hakyndaky, şeýle-de Gahryman Arkadagymyzyň, hormatly Prezidentimiziň halkara münberinden öňe süren başlangyçl

Rowan saňa, dowam saňa, Täze ýyl!

Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň saýasynda Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllygy giňden bellenilen ýylymyz ahyrlap barýar. Täze ýyly Beýik Ogullar reýhana kalplarynyň beýany bolan şygyr bilen, aýdym bilen, mukam bilen mübärekleýärler. Nesip bolsa, geljek ýylda hemişelik Bitaraplygymyzyň 30 ýyllyk toýy toýlanar, özi-de halkara derejesinde. Mähriban Arkadagymyzyň ýürekden çykan döwletli başlangyjynyň gyzgyn goldaw tapmagy bilen, BMG-niň Baş Assambleýasynyň kabul eden Kararnamasy esasynda 2025-nji ýylyň dünýäde «Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly» şygary astynda geçjekdiginiň özi nämä degmeýär?! Parahatçylyk we ynanyşmak ahyry giň dünýäni saklaýan kökler.

Medeni habarlar

Bazar öwüşginleri Şu günler Täze ýylyň şatlygy paýtagtymyzdan başlap, welaýatlarymyza çenli ýaşyl arçalaryň reňbe-reň öwüşginlerine beslenýär. Ýöne bazarlardaky sowgatlyklardyr miweleriň, gök we bakja önümleriniň dürli görnüşli öwüşginleri has-da täsirli. Bazar içindäki bazary ýada salýan Täze ýylyň özboluşly bazarçalary owadan gutulardyr örme sebetlerdäki üýtgeşik sowgatlyklary bilen kalbyňy heýjana salýar. Ýaşyl arçalar, olaryň dürli bezegleridir jäjekler bazar bolçulygy bilen diýseň sazlaşýar.

Şanly ýyldan Şa serpaýlylar

Toýguly JEPBAROW, Türkmenistanyň halk artisti: — Dana Pyragynyň goşgulary bagşylaryň şirin zybany bilen biziň günlerimize aýdyma öwrülip gelip ýetdi. Meniňem aýdym-saz gorumda Magtymguly Pyragynyň goşgularyna döredilen «Pygan eglenmez», «Ýar gerekdir», «Söhbet ýagşydyr» ýaly aýdymlar bar. Özümem Pyragynyň «Gözüm düşdi», «Bilinmez» ýaly goşgularyna saz döretdim. «Ata kesbi — ogla halal» diýlişi ýaly, oglum Gulberdi Jepbarow hem beýik akyldaryň şygyrlaryna döredilen aýdymlary aýdýar. Ýakynda Gulberdi bilen Magtymgulynyň birnäçe goşgusyna aýdylan aýdymlary täzeden işledik. Şol aýdymlarymyzy hem halkymyz gyzgyn garşylar diýip tama edýärin.

Bagtdan doly pursatlar

Hüseýin Käşifiniň «Muhsynynyň ahlagy» atly kitabynda: «Mähremlik we sahawatlylyk bazarynda söz sowgady ähli sowgatlardan ýagşyrakdyr» diýen ajaýyp setirler bar. «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylynyň kalbyma melhem bolup ornan pursatlarynyň iň gözelleriniň biri — Gahryman Arkadagymyzyň özüme bagyşlan goşgusyny okamagy. Şol güni ýatlanymda, häzirem gözüme ýaş aýlanyberýär. Şunça ýyllaryň dowamynda yhlasymy, zähmetimi, wagtymy, söýgimi siňdiren toparyma köşk salyp berilmegi, Gahryman Arkadagymyzyň dür dänesinden düzülen, mähir şerbetine eýlenen, altyn suwy berlen setirleri meni al-asmana alyp gitdi. Akyldar şahyryň 300 ýyllyk toýunyň toýlanýan günlerinde Türkmenistanyň Gahrymany diýen belent ada, şeýle-de Türkmenistanyň «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» atly ýubileý medalyna we ýadygärlik nyşanlar toplumyna mynasyp görülmegimi bolsa Arşdan gelýän owaza meňzetdim. Ynsan juda begenende hakyda aýnasynyň öňüni geçilen günleriň ýatlamalary tutar ekeni. Hormatly Prezidentimiziň, Gahryman Arkadagymyzyň bagyş eden bagt ganatlarynyň joşgunyna henizem gökde pelpelläp ýörşüme, toparymyz bilen Diýarymyzyň toýlaryna, halkymyzyň şatlygyna goşulyp geçilen menzilleri bir-bir gözümiň öňünden geçirýän. Yzda galan menziller barada pikirlendigimçe-de, wagtyň gymmatyna, ýerlikli peýdalandygymyzça, onuň bahasynyň artýandygyna göz ýetirýän. Aslynda ählimiziň Mugallymymyz — Gahryman Arkadag

Dünýä uzaýan milli edebiýat

«Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylynda meniň ykbalymda-da ýatdan çykmajak pursatlar az bolmady. Hormatly Prezidentimiziň Permany bilen Türkmenistanyň «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna» atly ýubileý medaly bilen sylaglanmagym ylhamyma ganat bekletdi. Golaýda bolsa maňa Atatürk Medeniýet, dil we taryh ýokary guramasy tarapyndan «Dilde, pikirde, işde birlik. Türki dünýäsiniň edebiýaty (hekaýa) baýragyna» mynasyp bolmak bagty nesip etdi. Onlarça ýurtdan ýazyjylaryň eserleri gatnaşdyrylan halkara edebiýat bäsleşiginde «Dünýäniň yşky» atly hekaýalar, nowellalar kitabym baýraga mynasyp görüldi. Türki dünýäsiniň görnükli döwlet işgärleriniň, edebiýat, sungat wekilleriniň gatnaşmagynda Ankarada geçirilen gowşurylyş dabarasynda «Janymyň jananasy», «Ýelpeselendi» ýaly aýdymlarymyzyň ýerine ýetirilmegi bizde ýatdan çykmajak täsirleri galdyrdy. Türki Döwletleriň Guramasynyň Aksakallar geňeşiniň başlygy Binaly Ýyldyrymyň, Atatürk Medeniýet, dil we taryh ýokary guramasynyň başlygy Derýa Örsüň, Türk dil guramasynyň başlygy Osman Merdiň çykyşlarynda-da, Azerbaýjanyň halk ýazyjysy, meşhur kinorežissýor, 88 ýaşly Anar Resul ogly Rzaýew bilen gürrüňdeşligimizde-de ýurtlarymyzyň arasynda alnyp barylýan dost-doganlyk syýasatynyň edebi gatnaşyklarynyň geriminiň giňemegine oňyn täsir edýändigi baradaky buýsançly pikirler orta atyldy. Şeýle pursatlarda milli edebiýatymyza dünýäniň giň gapys

Döwrümiziň watançy şahyry

Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe-de Seýitnazar Seýdi ýaly serkerde şahyrlarymyz bar. Şolaryň biri-de Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň harby gullukçysy Maksatmyrat Atabalowdyr. Maksatmyrat 1977-nji ýylyň 17-nji awgustynda Mary welaýatynyň Mary etrabynyň Ak altyn obasynda dünýä inýär. Çagalygyndan tebigy zehinli oglanjyk 4-5 ýaşlarynda Ata Salyhyň «Şagal we horaz» diýen basnýasyny ýatdan öwrenýär. Goňşy-golamlary Maksatmyrada: «Şagal bir gün ajykdyny» aýdyp ber, hany» diýip, oňa bu basnýany aýtdyrar ekenler. Heniz orta mekdebe barmanka, özbaşdak okamagy, ýazmagy öwrenen Maksatmyradyň mekdep ýyllarynda döreden «Obam» atly goşgusynda dogduk obasyny wasp edişi okyjyny biygtyýar ýatlama güzerine aýlaýar.

Halypalara 3 sowal

1. Täze ýyl gijesinde ýadyňyzda galan waka.2. «Hazyna eýesi» ýylan ýylyndan nämelere garaşýarsyňyz?3. «Bir arzuw aýt» diýseler...

Şygryýet

Nuranalyk Hoş geldiň, Täze ýyl, törde ornuň bar,Şowly ýyllaň düşümlisi bolup gel!Diýarymyň her bir öýne, ojagna,Egsilmez bagt, rysgal-döwlet alyp gel!

Kyrk bäş minut (Nowella)

Obamyzyň klubuna kino kän gelerdi. Obadaşymyz Işannuruň müdirlik edýän döwürleri klubuň sahnasynda etrabymyzyň çeper höwesjeňleri kän çykyş ederdiler. Medeniýet öýümiziň kitaphanasynda işleýän Ogulnar-da çeper höwesjeňler toparynda çykyş ederdi. «Ogulnar bilen Işannur halaşýarmyş» diýen gürrüňlerem deň-duş oglan-gyzlarymyzyň arasynda ýok däldi. Ýöne bir gün kitaphana golaýlamda şaýat bolan wakamdan soň, bu gürrüňiň esassyzdygyna göz ýetirdim. Men Işannuruň sesini derrew tanadym. Ol:

Surat (Hekaýa)

Her ýyl Täze ýyl baýramy gelende, çagalygymyň şadyýan pursatlary gözümiň öňünde janlanýar. Esasanam, garly gyşlary ýatlaýan. Şeýle pursatlarda süýjüje gussalarymyň dermanyny gözleýän dek, surat albomymy elime alýan. Onuň sahypalaryny agtaryp oturyşyma, çagalygyň dünýäsine girip gidenimi duýman galýan. Çagalygyň gyşy. Çagalygyň gary. Ol gyşlaryň, ol garlaryň özboluşly tagamy bar. Şeýle günlerde çaga kalbyna çalymdaş ap-ak dünýäde şadyýanja oýnap ýörşüňe deň-duşlaryň bilen jemlenişip gar adam ýasamagyň hezili-de üýtgeşik. Iň bärkisi şol oýunlarda birek-birek bilen basdaşlyk etmegiňem özboluşly lezzeti bardyr. Gar adam ýasamakda-da şeýledir. Ikibir-üçbir bolup kim has uly, owadan gar adam ýasamakda bäsleşersiň. Beýleki topardakylaryň arasynda bize görä uluraklar köp bolansoň, biz hemişe olardan asgyn gelerdik. Şonda-da, her gezek garaçynymyz bilen jan ederdik.

Täze ýyl sowgady (Erteki)

Her Täze ýyl baýramynda Badhyz goraghanasynyň jandarlarynyň ählisi bellibir ýere jemlenip, Aýazbabany garşylaýarlar. Edil häzirem owadan bezelen dag arçasynyň töwereginde şagalaň gurap ýören jandarlaryň gözi ýolda. Birdenem asmanda pelpelläp ýören bürgüdiň sesi töweregi gaplap aldy: — Gelýär, dostlar, Aýazbaba gelýär!

Bakylyga öwrülen setirler

— Magtymguly, bir tarapdan, halk döredijiliginden güýç alan bolsa, ikinji tarapdan, halk döredijiligine ullakan güýç goşan şahyrdyr. Ata GOWŞUDOW,Türkmenistanyň halk ýazyjysy.

«Magtymgula barýan ýol»

Ýakynda şeýle at bilen Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň «Ylym» neşirýaty tarapyndan mirasgär, žurnalist Atamyrat Şagulyýewiň täze kitaby neşir edildi. Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 300 ýyllygy mynasybetli taýýarlanan ýygynda dana akyldaryň döredijilik ýoluny yzarlaýan mirasgäriň şahyryň durmuşyndan söhbet açýan dürli mazmunly makalalary, söz ussadynyň kowumdaşlarynyň dilinden ýazyp alan rowaýatlary girizilipdir. Şeýle-de ýygyndyda awtor şahyryň manysy içinde, çözgüdi daşynda bolan tapmaça häsiýetli goşgularynyň çözgüdini ylmy esaslara daýanýan täze garaýyşlar bilen ýüze çykarýar. Kitap alymlara, orta, ýörite orta we ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlaryna, talyplaryna hem-de dana Pyragynyň mirasy bilen gyzyklanýan adamlara gymmatly gollanma bolup hyzmat eder.

Bir günde 16 Täze ýyl

Orbitada Täze ýyl baýramyny 16 gezek — dürli sagat guşaklyklarynyň deňinden geçilende belläp bolýar. Ýöne, adatça, ony 3-4 gezek, kosmonawtlaryň ýaşaýan ýurdunyň wagtyna görä belleýärler. Ýeriň golaý asman giňişliginde Roždestwo baýramyny ilkinji gezek 1968-nji ýylda Apollon-8-iň uçarmanlary baýram etdiler. Täze ýyly bolsa sowet kosmonawtlary G.Greçko bilen Ý.Romanenko 1978-nji ýylda «Salýut-6» stansiýasynda bellediler. Kosmonawtlar häzirki wagtda älem giňişliginden Ýeriň dürli şäherlerinde atylýan feýerwerkleri-de synlap bilýärler. 2000-nji ýylda Halkara kosmos stansiýasyna uzak wagtlaýyn işlemäge baran birinji ekspedisiýanyň agzalary Täze ýyl baýramyny ilkinji bolup älemdäki iş ýerlerinde bellediler. Halkara älem stansiýasynda (MKC-30) şondan soň ilkinjileriň hatarynda Täze ýyly garşylanlaryň hatarynda ildeşimiz Oleg Kononenkonyň hem bardygy buýsançlydyr. Şondan bäri stansiýada kosmonawtlar hemişelik nobatçylyk edýärler, şonuň üçinem her Täze ýyl baýramynda Zemindäkileri älemden gutlamak ajaýyp dessura öwrüldi.

Sowgat (Italýan tymsaly)

Ir döwürlerde Milanda meşhur pälwan ýaşapdyr. Ol her Täze ýylda şäher ýarmarkasynda guralýan şowhunlara gatnaşar eken. Şeýle şowhunlarda göreş tutdurylyp, ýeňijä ajaýyp skripka sowgat ediler eken. Her gezegem ýaňky pälwan garşydaşlarynyň ählisinden üstün çykyp, arzyly skripka eýelik edipdir. Ol alan baýraklaryny, şol sanda skripkalary-da satyp, gerek-ýaragyny alar eken. Ýylyň-ýylyna Täze ýyl baýramynda şowhun baryny görkezýän pälwanyň dabarasy dag aşypdyr. Ýöne bir baýramçylykda ol, garaşylmadyk ýagdaýda, garşydaşyndan asgyn gelýär oturyberýär. Ýarmarka baran adamlar şowhun görmek üçin ýene-de göreş tutulýan meýdança jemlenýärler. Ýene-de şol pälwan garşydaşyny ýanbaşdan aýlap, urup durupdyr. Ahyrsoňy märekäniň arasyndan bir oglanjyk çykyp, pälwanyň alkymyna barýar-da, bil tutluşmagy teklip edýär. Pälwan bir pursat onuň ýüzüne seredip duransoň razylaşýar. Hemmeleri aňk edip, pälwan oglanjykdan asgyn gelýär. Oglanjyk skripkany alansoň, şatlykdan ýaňa uçaýjak bolup, märekeden saýlanýar.

Ylham eçilýän baýram

Täze ýyl baýramçylygy köpleriň hakydasynda iň bir ýagty, süýji ýatlamalar galdyrýar. Dünýä edebiýatynda, sungatynda uly yz goýan ynsanlaryň hem Täze ýyly garşylaýyşlary barada ýazgylar galypdyr. Şolardan käbirini okyjylara ýetirmegi makul bildik. Lew Tolstoýyň maşgalasynda Täze ýyl baýramyna tomusdan taýýarlyk görüp başlapdyrlar. Ir-iýmişleriň bişýän möwsüminde çagalar «wişnýa ýelimini» toplapdyrlar. Ony eredip, hoza çalyp, daşyna kümüşsöw, altynsow reňkli kagyzlary ýelmäpdirler. Kagyzdan dürli şekilleri ýasapdyrlar. Sofýa Andreýewna bolsa Tulanyň dükanlaryndan agaç gurjajyklary satyn alypdyr. Agşamlaryna çagajyklar bilen gurjajyklar üçin lybas tikişlerini Sofýa Tolstaýa özüniň ýatlamalarynda ýerleşdiripdir. Çagalaryň yhlasy bilen täsin lybaslara beslenen gurjajyklar Täze ýyl arçasynyň esasy bezegine öwrülipdir. Baýramçylykda töweregiň çagalarydyr maşgalanyň gatnaşýan adamlary Ýasnaýa Polýana çagyrylyp, Tolstoýlaryň öýleriniň ikinji gatyndaky arça agajynyň daşynda gyzykly çykyşlar guralypdyr. Elbetde, çagalara sowgatlaram paýlanypdyr. Çagalaryň joşgunynyň esli wagtlyk ylham eçilýändigini Tolstoý gürrüň berer eken.

Ýylan ýylynda doglanlar

Biz 2025-nji ýylyň bosagasynda ýylan ýylynda doglan meşhur şahsyýetleriň käbirini ýatlap geçmegi makul bildik. Fýodor Dostoýewskiý, 11.11.1821. Hünäri boýunça inženerdigine garamazdan, meşhur rus ýazyjysy Fýodor Mihaýlowiç Dostoýewskiniň ady dünýä edebiýatynyň ägirtleriniň sanawynda ilkinjileriň hatarynda tutulýar.

Arzyly arzuwlaryň hasyl, Pyragy!

19-njy dekabrda Türkmenistanyň Jemgyýetçilik guramalarynyň merkezi binasynda «Pähim-paýhas ummany Magtymguly Pyragy» ýylynyň jemlerine bagyşlanan «Magtymguly Pyragy — berkararlyk şygary» atly dabaraly ylmy maslahat geçirildi. Oňa ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary hem-de ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary we talyplary gatnaşdylar. Maslahatda dana şahyryň pähim-paýhas ummanynyň dünýä täsiri dogrusynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygynyň orunbasary G.Rozyýew, Türkmenistanyň Demokradtik partiýasynyň başlygy A.Serdarow, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň başlygy Ý.Keriýew, «Edebiýat we sungat» gazetiniň baş redaktory O.Allaberdiýewa, Aşgabat şäheriniň 17-nji orta mekdebiniň müdiri, Köpetdag etrap Halk maslahatynyň başlygy O.Gaýypowa, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Arkadag şäher geňeşiniň bölüm müdiri U.Kakaýewa, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Magtymguly adyndaky Dil, edebiýat we milli golýazmalar institutynyň direktory D.Orazsähedow, Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň bölüm başlygy, taryh ylymlarynyň kandidaty A.Baltaýew, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy K.Ýazmuhammedow, Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynyň 2-nji orta mekdebiniň mugallymy G.Abdyýew dagy çykyş etdiler. Söz ussadynyň şygyrlary hakyndaky ylmy we çeper garaý

Dostlukly gatnaşyklaryň täze sahypasy

Parahat durmuşa söýgini wagyz etmek ata-babalarymyzyň bu toprakda ýola goýan ýörelgeleriniň ajaýyplarynyň biridir. Bu günki gün Gahryman Arkadagymyzyň Bitaraplyk we “Açyk gapylar” ýörelgelerine esaslanýan daşary syýasy ugrunyň hormatly Prezidentimiz tarapyndan mynasyp dowam etdirilmegi dostlarymyzyň sanyny, gatnaşyklarymyzyň gerimini ýylsaýyn artdyrýar. Malaýziýa döwleti bilen däp bolan gatnaşyklar munuň aýdyň mysallarynyň biridir. Ol gatnaşyklar taraplaryň hoşmeýilli erk-islegi bilen berkidilendir. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň Malaýziýa ilkinji resmi sapary hem dostlukly gatnaşyklarymyzda täze sahypany açar. Garaşsyz Diýarymyzyň Aziýa — Ýuwaş ummany sebitindäki hyzmatdaşlarynyň biri bolan Malaýziýa Federasiýasy bilen diplomatik gatnaşyklarymyz 1992-nji ýylyň 17-nji maýynda ýola goýuldy. 2013-nji ýylda Kuala-Lumpur şäherinde Türkmenistanyň Ilçihanasynyň açylmagy gatnaşyklara täze badalga berdi. Bu günki gün Türkmenistan Malaýziýa bilen ikitaraplaýyn esasda bolşy ýaly, BMG, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy, Goşulyşmazlyk Hereketi ýaly halkara düzümleriň çäklerindäki gatnaşyklary işjeňleşdirmäge aýratyn ähmiýet berýär. Beýleki ugurlarda bolşy ýaly, söwda-ykdysady, medeni-ynsanperwer ulgamlarynda alnyp barylýan gatnaşyklaryň gerimi barha giňeýär.