HABARLAR

Dur­muş gur­maz­dan ozal

Dogan JÜJELOGLY,türk ýazyjysy, psiholog Stambul uniwersitetiniň uçurymy bolandan soňra ABŞ-nyň Illinoýs uniwersitetinde bilim psihologiýasy (seljermek, pikirlenmek we aragatnaşyk) ugry boýunça doktorlyk işini alyp bardy.

Maşgala agzybirliginiň binýady

Zenan durmuşyň güli, ýaşaýşyň dowamaty, dünýäniň zynatydyr. Türkmen halky ähli döwürlerde-de wepalylygyň, mähremligiň, gözelligiň beýik nusgasyny görkezen zenanlary ýüzüniň tuwagy, maşgala ojagynyň eýesi hasaplapdyr. Pederlerimiz merdi-merdana, namysjaň, görüm-göreldeli, eli çeper zenanlara guwanypdyrlar, olara aýratyn gadyr goýupdyrlar. Bu ugurdaky asylly ýörelgeler häzirki döwürde-de üstünlikli dowam etdirilýär. Şu günler hukuk goraýjy edaralarynyň işgärleri we jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri bilen bilelikde raýatlar toparlarynyň arasynda geçirilýän duşuşyklarda hem bular dogrusynda aýratyn nygtalýar. «Maşgala agzybirliginiň binýady» diýen at bilen geçirilýän wagyz-nesihat duşuşyklarynda öý-ojagyň agzybirliginiň berkemeginde, il-ulsuň abadançylygynyň üpjün edilmeginde, jemgyýetde sagdyn we zähmetsöýer nesilleriň kemala gelmeginde zenanlara möhüm ornuň degişlidigi nygtalýar. Şeýle-de çykyşlarda ýurdumyzda zenanlaryň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak, olary durmuş ýeňillikleri bilen üpjün etmek ugrunda durmuşa geçirilýän giň gerimli özgertmeleriň ähmiýetine aýratyn üns çekilýär. Wekiller öz çykyşlarynda jemgyýetiň abadançylygyny we ösüşini gazanmakda nika we maşgala gatnaşyklaryny berkitmegiň hökmanydygyny bellediler.

Terbiýe mekdebi

Ata-ene we perzent gatnaşyklary asyrlaryň dowamynda ata-babalarymyzyň uly üns beren meseleleriniň biridir. Halk döredijiliginde, söz ussatlarynyň eserlerinde bular dogrusynda täsirli wakalar bilen beýan edilýär. Ösüp gelýän ýaş çaga ata-enesinden görelde alýar. Olaryň hereketlerini, sözleýişlerini öz durmuşynda gaýtalaýar. Terbiýe mekdebi hakynda aýdanymyzda, eneler ýadymyza düşýär. Çünki eneler perzent terbiýesine örän üns bilen garaýar, süýji sözler bilen nesillere öwüt edýär.

Zähmet — bag, adam — bagban

Hünär öwrenmek kämillige we bagtyýar durmuşa açylýan esasy ýoldur. Şu nukdaýnazardan, hünär babatda kämil nesli kemala getirmek ugrunda döwlet derejesinde uly tagallalar edilýär. Çagalykda her kim bir hünäre höwesli bolýar. Biri mugallym bolmagy arzuw etse, beýlekisi lukman, ýene biri uçarman bolmak isleýär. Kämillik ýaşyna ýetilenden soňra bolsa, ýetginjek belli bir käriň eýesi bolmak, ilkinji hünär bilimini almak barada pikir edýär. Durmuşynyň şu gyzykly döwründe her bir adamda hünär barada gyzyklanmalarynyň artmagy tebigydyr. Munuň sebäbi durmuşda kesp-kärleriň, hünärleriň görnüşleriniň köpdürlüligi bilen düşündirilýär. Diňe bir köplügi bilenem tapawutlanman, eýsem, her hünär özboluşly gyzyklylygy, özüne çekijiligi, täsirliligi bilen hem tapawutlanýar. Şonuň netijesinde hem, her bir adam özüniň ukybyna görä hünär saýlap almaga ymtylýar. Islendik kär zähmetsöýerligi, gujurlylygy, gaýratlylygy talap edýär. Islendik kärde-de yhlas siňdirilip, der dökülip, halal zähmet çekilse, üstünlige ýetip bolýar. Çünki hünärleriň ählisi ynsan yhlasynyň miwesidir. Bu babatda Gahryman Arkadagymyz «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly eserinde: «Zähmet endiklerini özleşdirmek hünäre ezberligi hem kemala getirýär» diýip belleýär. Akyldarlar hünärli adamlary m

Hakyda hazynasy

Geň galaýmaly, wagt ýyldyrym tizliginde geçip, saçlaryma ak sepelän bolsa-da, çagalygymdaky atamdyr babamyň gulagyma guýan öwüt-ündewleri hiç haçan ýadymdan çykmaýar. Olar heniz hem meniň hakyda hazynamda ýaşap ýör. Olar hemişe maşgala mukaddesligi, ony goramagyň usullary hakynda wagyz-nesihat ederdiler. Şol döwürler atamdyr babamyň şirinden şirin söhbetleri, sargytlary etmesi aňsat zat ýaly bolup görünýärdi. Emma, ýaşadygymça maşgala gurmagyň, onuň abraýyny we agzybirligini gorap saklamagyň nähili uly zähmeti, irginsiz yhlasy, akyl-paýhasy talap edýändigine göz ýetirdim. Türkmençilik däplerini berk berjaý etmek, peder ýoluny saklamak parz işdir. Halkymyzda aýdylyşy ýaly, alma agajyndan daş düşmeýär, ýa-da arpa ekseň arpa alýarsyň, bugdaý ekseň bugdaý. Şu nukdaýnazardan alanymyzda kemally, ilhalar ata-eneden akylly we asylly nesiller döreýär. Uly-uly döwletleriň maşgalalardan başlanyşy ýaly, biziň çagalarymyza berýän gündelik terbiýämiz olaryň röwşen geljegine şamçyrag boljak edep mekdebidir. Hut şonuň üçin hem «edebi başdan, çagany ýaşdan» diýlen nakyla eýerip, biz ýaş nesillerimizi ýaşlykdan ilhalar edip ýetişdirmegiň aladasyny etmeli. Munuň üçin bolsa türkmeniň akyldar şahyry Magtymguly atamyzyň şygyrlaryna ýüzlenmek has dogrudyr. Sebäbi Magtmguly P

Çaga eziz, edebi ondanam eziz

Çaga terbiýesi islendik maşgalada maşgala abadançylygyny üpjün etmäge gönükdirilen meseleleriň arasynda öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Bu meseläniň oňyn çözgüdini tapmakda ata-ene bilen çaganyň özara düşünişmegini gazanmak uly ähmiýete eýe bolup durýar. žurnalist Narjan Kasymowa bu babatda peýdaly maslahatlary bermegi Myrat Garryýew adyndaky TDLU-nyň psihiatriýa, narkologiýa we medisina psihologiýasy kafedrasynyň assistenti Muhabbet Azziýewadan haýyş etdi. Gözegçilik etmek gerek, ýöne...

Terbiýe — röwşen geljegiň açary

Beýik ýeňişlere, uly üstünliklere beslenen Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýylynyň tamamlanyp barýan günlerinde Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly ajaýyp kitaby türkmen ýaşlary üçin gymmaty egsilmejek serpaý boldy. Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň bu kitabynda merdana ýaşlarymyzyň öňünde durýan möhüm wezipeler hakynda täsirli söhbet edilýär. Ýurdumyzda ýaşlaryň watançylyk ruhunda terbiýelenmegi, döwrebap bilim almagy, döredijilik bilen meşgullanmagy ugrunda Milli Liderimiziň hem-de hormatly Prezidentimiziň tagallalary bilen uly mümkinçilikler döredilýär. Hormatly Prezidentimiz bu ajaýyp  eserinde: «Men «Watan» we «Halk» diýen mukaddes sözleriň ýurdumyzyň ýaşlarynyň durmuş şygaryna öwrüljekdigine, olaryň ata-ene we il-ýurt öňündäki mukaddes borjuny berjaý edip, mynasyp adamlar bolup ýetişjekdiklerine, ata Watanymyzyň gülläp ösmegi ugrunda jan aýaman zähmet çekjekdiklerine pugta ynanýaryn» diýip, türkmen ýaşlaryna uly ynam bildirýär. Diýmek, ýaşlara bildirilýän bu günki ynam dowamat-dowamymyza, ertirlerimiziň röwşenligine bildirilýän ynamdyr. Şundan ugur alyp, biz — mugallymlar ýaşlara döwrebap bilim bermek üçin, ilki bilen, olaryň milli, kämil terbiýe almagyny gazanmaly. Türkmen halkynyň asyrlardan gelýän

Mähir ojagy

Ýaş nesle bilim-terbiýe bermekde biz, ilkinji nobatda, milli gymmatlyklarymyza, edebi we medeni mirasymyza, asylly däp-dessurlarymyza, edim-gylymlarymyza daýanmaly, şeýdip çagalarda milli aňyýetiň berk hem sarsmaz binýadynyň esasyny kemala getirmeli. Gahryman Arkadagymyzyň ündeýşi ýaly, islendik terbiýeçilik işiniň gönezliginde milli mazmun, milli öwüşgin, türkmen ruhy bolmaly. Şahsyýetiň aňynda türkmen milli ruhy kemala gelip, goýazylaşan halatynda onuň öz halkynyň hakyky merdana ogly bolup ýetişjekdigi gümansyzdyr. Şeýle şahsyýetiň ata Watana, ene topraga bolan söýgüsi bimöçberdir, biserhetdir, uç-gyraksyzdyr. Ata Watanyňa, göbek ganyň daman topragyna, ata-babalarymyzyň, ene-mamalarymyzyň soňky nesillere galdyran maddy we ruhy gymmatlyklaryna, medeni mirasymyza bolan söýgi, guwanç, buýsanç hem mähir duýgulary öz-özünden döremeýär. Bu belent mukaddes söýginiň, guwanç hem buýsanç duýgularynyň köki-damary maşgala terbiýesinden hem görüm-göreldesinden gözbaş alyp gaýdýar. Ata-babalarymyz: «Ýagşy aýal — öýüň rysgalynyň daýanjydyr» diýipdir. Maşgalasyny, çagalaryny açlykdan, hor-homsulykdan başbitin alyp çykmak üçin ýanbermez enelerimiziň asyrlarboýy ähli kynçylyklary egni bilen çekip gelendigi bize geçmiş taryhymyzdan mälim. Olar ýygnanja ätiýaç a

Rahatlandyryjy daş

Flýuorit özboluşly we özüne çekiji reňkleri bilen tanalýan tebigy, gymmat bahaly daşdyr. Daşyň durmuşymyzda abadançylygy döretmäge we deňagramlylyga täsirini ýetirip biljek güýçli häsiýetleri bar. Flýuoritiň akyl aýdyňlygyny we ünslüligi gowulandyrmaga, duýgy, ruhy taýdan sagdyn bolmaga, duýgurlygy güýçlendirmäge täsiri ýokarydyr. Gadymy döwürde flýuoritden tumar edinseň, zyýandan we ýaramaz täsirlerden goraýar diýlen ynanç bolupdyr. Bu ynançlar häzirki döwürde hem ähmiýetli bolup, flýuorit ylmy taýdan öwrenilen güýçli metafiziki aýratynlyklary sebäpli bejergide möhüm daş bolup galmagyny dowam etdirýär.

Her tary bir sünbül...

Millilik düşünjesi her bir türkmeniň süňňünde bar. Ol dogduk topragyň ysy, ilkinji ýaz ýagşynyň bugy, ene süýdüniň tagamy, ata gujagynyň ýylysy bilen körpäniň süňňüne ornaýar, aňyna durmuş kadasy bolup ýazylýar. Dünýä inen gününden başy tutulýan terbiýe bu aň damaryň diňe düýbüni berkidýär, watançylyk duýgusynyň gözbaşyny durlaýar. Gözlerini giňden açyp, töwerek-daşyna bakýan çagajygyň kalbyna durmuş sapagynyň tilsimi ilkinji aýdylan ertekiler bilen ornaýar. Enem pahyryň aýdyp beren ertekisi şu wagtky ýaly ýadymda. Ertekide Maral atly edenli türkmen gyzy eýmenç aždarhadan heder etmän, dört örüm saçlaryny guýa sallap, kyrk gulaç guýa gaçan doganyny göni ajaldan halas edýär. Çaga syny ýiti bolýan ekeni. Biraz ulalyp, agy-garany saýgaryp başlamsoň, köçämiziň ileri çetinde ýaşaýan gyza synym düşdi. Her gün irden turan badyma, şol ýana eňýärdim. Ol säher bilen uzyn saçlaryny başyna orap, boýnundan bedre asyp, düýelerini sagardy. Düýe maly asyl hem agrasdan nazarkerde bolsa-da, durky çaga gözüne haýbatly görünýär. Ol gyzyň bu nazarkerde maldan birjigem eýmenmeýändigi enemiň aýdyp beren ertekisindäki gyzy ýatladýardy.